Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh vừa có báo cáo gửi Bộ Xây dựng về tình hình triển khai Đề án phát triển ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội giai đoạn 2021 – 2030, trong đó nổi bật là đề xuất cho phép chuyển đổi một phần quỹ nhà tái định cư không còn nhu cầu hoặc khai thác kém hiệu quả sang làm nhà ở xã hội.

Thực trạng nghịch lý: Nhà tái định cư bỏ hoang trong khi nhu cầu an cư rất lớn

Theo thống kê từ Trung tâm Quản lý nhà và Giám định xây dựng tính đến đầu tháng 6, thành phố đang quản lý tổng cộng 10.449 căn hộ tái định cư thuộc tài sản công. Tuy nhiên, đang tồn tại một nghịch lý lớn khi có đến 8.182 căn hộ chưa được bố trí sử dụng (trong đó có 3.790 căn thuộc diện đấu giá):

  • Khu tái định cư Bình Khánh: Gồm 3.790 căn hộ được xây dựng từ năm 2013 – 2015 để phục vụ tái định cư Khu đô thị mới Thủ Thiêm. Sau nhiều năm bỏ trống, nhiều hạng mục đã xuống cấp nghiêm trọng, buộc thành phố vẫn phải chi hàng chục tỷ đồng mỗi năm cho công tác duy tu, bảo trì gây lãng phí lớn.
  • Khu tái định cư Vĩnh Lộc B: Quy mô khoảng 30 ha với tổng vốn đầu tư ban đầu hơn 1.000 tỷ đồng, gồm 45 block chung cư (khoảng 2.000 căn hộ) và hơn 500 nền đất. Do tỷ lệ lấp đầy thấp (chỉ khoảng 15% có người ở), dự án này từng được xem là “điển hình thất bại” của nhà tái định cư khi nhiều block chung cư bị bỏ trống và xuống cấp.

Trong khi nguồn tài sản công đầu tư lớn lại bị bỏ trống, nhu cầu về nhà ở của người thu nhập thấp, công nhân, cán bộ trẻ và các hộ gia đình chưa đủ khả năng mua nhà thương mại tại thành phố lại vô cùng bức thiết. Khảo sát cho thấy có hơn 1,6 triệu người đang phải ở trong các phòng trọ hoặc nhà ở riêng lẻ kết hợp cho thuê, trong đó nhà ở xã hội cho thuê hiện chỉ đạt khiêm tốn hơn 10.000 căn.

Áp lực chỉ tiêu nhà ở xã hội và giải pháp chuyển đổi công năng

Theo chỉ đạo từ Chính phủ, TP.HCM được giao nhiệm vụ hoàn thành gần 200.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030. Riêng giai đoạn 2026 – 2030, thành phố phải đạt mục tiêu hoàn thành 181.257 căn – một con số thách thức lớn gấp 10 lần giai đoạn trước.

Do các dự án nhà ở xã hội mới thường mất từ 2 đến 3 năm để hoàn thiện các thủ tục pháp lý phức tạp (chủ trương đầu tư, quy hoạch, giao đất, PCCC, đánh giá tác động môi trường…), việc đạt chỉ tiêu trong những năm đầu giai đoạn là vô cùng khó khăn. Do đó, việc tận dụng và chuyển đổi quỹ nhà tái định cư sẵn có được đánh giá là hướng đi nhanh chóng, hiệu quả và thiết thực hơn nhiều so với việc xây dựng mới từ đầu.

Góc nhìn chuyên gia: Cần đồng bộ các giải pháp kỹ thuật và cơ chế tài chính

Ủng hộ chủ trương này, ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) – nhận định đây là hướng đi đúng đắn, đòi hỏi sự linh hoạt trong khai thác công năng tài sản công để giải quyết nhu cầu an sinh.

Tuy nhiên, dưới góc độ chuyên môn, TS Nguyễn Duy Phương (Giám đốc khối đầu tư quỹ DG Capital) lưu ý rằng các dự án tái định cư cũ thường gặp hạn chế về chất lượng xây dựng, thiết kế chưa tối ưu và thiếu hụt hạ tầng tiện ích đi kèm như trường học, bệnh viện hay chợ. Do đó, thành phố cần có kế hoạch cải tạo, nâng cấp toàn diện để đảm bảo tiêu chuẩn sống cho người dân. Bên cạnh đó, cần minh bạch hóa phương án xử lý nguồn vốn ngân sách đã đầu tư, xác định rõ cơ chế giá bán, giá thuê phù hợp với khả năng chi trả của nhóm thu nhập thấp cũng như quy định rõ trách nhiệm bảo trì và tiêu chí xét duyệt đối tượng thụ hưởng.